ภาษีจำนอง ผู้รับจำนองและบังคับคดี

จำนองตอนจดทะเบียนไม่มีภาษีเงินได้ เพราะไม่ได้โอนกรรมสิทธิ์ แต่ภาษีจำนองมาสองทางที่คนมองข้าม: หนึ่ง ดอกเบี้ยที่ผู้รับจำนองได้รับเป็นเงินได้และอาจต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะเยี่ยงธนาคารพาณิชย์ สอง ตอนลูกหนี้ผิดนัดจนถูกบังคับคดีขายทอดตลาด ซึ่งถือเป็นการขาย จึงมีภาษีโอนตามมา

จดจำนอง: ไม่มีภาษีเงินได้ แต่มีค่าธรรมเนียมและอากร

ตามมาตรา 702 จำนองคือการเอาทรัพย์ตราไว้เป็นประกันหนี้ โดยไม่ส่งมอบและไม่โอนกรรมสิทธิ์ ตอนจดทะเบียนจึงไม่มีภาษีเงินได้ มีเพียง

• ค่าจดทะเบียนจำนอง 1% ของวงเงินจำนอง สูงสุดไม่เกิน 200,000 บาท
• อากรแสตมป์ หากใช้สัญญาเป็นหลักฐานการกู้ยืม เสียทุก 2,000 บาท เสีย 1 บาท สูงสุดไม่เกิน 10,000 บาท (ตราสาร 5)

ผู้รับจำนองที่ปล่อยกู้ ต้องเสียภาษีอะไร

คนที่รับจำนอง (ปล่อยกู้โดยมีทรัพย์ค้ำ) มักลืมว่าดอกเบี้ยที่ได้รับคือเงินได้ที่ต้องเสียภาษี และถ้าทำเป็นปกติธุระยังต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะอีก

ดอกเบี้ยรับ

• บุคคลธรรมดา: เงินได้ 40(4)(ก) รวมคำนวณภาษี ยื่น ภ.ง.ด.90 และหักค่าใช้จ่ายไม่ได้
• นิติบุคคล: รายได้ตามมาตรา 65 คำนวณภาษีนิติบุคคล (เกณฑ์สิทธิ์) หักรายจ่ายตามจริง

ภาษีหัก ณ ที่จ่าย

• บุคคลธรรมดา: ถ้านิติบุคคลเป็นผู้จ่ายดอกเบี้ย หัก 15% (ม.50(2)(ข)) เลือก Final Tax ได้ (ม.48(3)); ถ้าบุคคลจ่ายให้บุคคลในไทย ไม่ต้องหัก (ม.50(2)(ง))
• นิติบุคคล: ผู้จ่ายหัก 1% (ท.ป.4/2528); ถ้าบุคคลจ่ายให้นิติบุคคล ไม่ต้องหัก

ภาษีธุรกิจเฉพาะ เสีย 3.3% ถ้าเข้าลักษณะเยี่ยงธนาคารพาณิชย์ (ม.91/2(5)) ทั้งบุคคลและนิติบุคคล

อากรแสตมป์ ไม่เสีย เว้นใช้สัญญาจำนองเป็นหลักฐานกู้ → ตราสาร 5

ภาษีธุรกิจเฉพาะ "เยี่ยงธนาคารพาณิชย์" เข้าเมื่อไหร่

นี่คือจุดชี้ขาดว่าผู้รับจำนองต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.3% ของดอกเบี้ยหรือไม่ (อัตรา 3% รวมภาษีท้องถิ่นเป็น 3.3% ตามมาตรา 91/6(3))

• เข้าข่ายต้องเสีย เมื่อปล่อยกู้เป็นปกติธุระเพื่อให้ได้ดอกเบี้ย หรือหาเงินจากที่อื่นมาปล่อยกู้ต่อ ถือเป็นการประกอบกิจการเยี่ยงธนาคารพาณิชย์ (กค 0706/3184)
• ไม่เข้าข่าย เมื่อใช้เงินของตัวเอง ไม่ได้ประกอบอาชีพให้กู้มาก่อน และเป็นการให้กู้ครั้งแรกครั้งเดียว (กค 0811/1481)

กรณีปล่อยกู้เป็นครั้งคราว ที่ไม่ถึงขั้นปกติธุระ ยังต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ แต่ไม่ต้องจดทะเบียนภาษีธุรกิจเฉพาะ ส่วนผู้ที่ทำเป็นปกติธุระต้องจดทะเบียนภายใน 30 วันนับแต่เริ่มประกอบกิจการ

ตอนบังคับคดี / ขายทอดตลาด

ถ้าลูกหนี้ผิดนัด เจ้าหนี้ฟ้องบังคับจำนองจนทรัพย์ถูกขายทอดตลาด นั่นคือการขายตามมาตรา 39 ภาระภาษีโอน (ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย + ธุรกิจเฉพาะ + ค่าธรรมเนียมโอน) ตามกฎหมายตกที่เจ้าของทรัพย์ (ลูกหนี้) ในฐานะผู้ขาย แม้เงินที่ขายได้จะถูกนำไปใช้หนี้ทั้งหมดก็ตาม กรณีลูกหนี้เป็นบุคคลธรรมดาและทรัพย์ไม่ได้มุ่งค้า ภาษีหัก ณ ที่จ่ายถือเป็น Final Tax ได้ (มาตรา 48(4))

ใครจ่ายภาษีกันแน่? แม้กฎหมายให้ภาระตกที่ลูกหนี้ แต่ประกาศขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีมักมีข้อสัญญาให้ผู้ซื้อเป็นผู้รับภาระค่าธรรมเนียมโอนและค่าภาษี เมื่อผู้ซื้อตกลงตามนั้น ผู้ซื้อจึงเป็นผู้จ่าย (กค 0706/1010)

กรณีตีโอนทรัพย์ชำระหนี้

ถ้าลูกหนี้โอนทรัพย์ให้เจ้าหนี้เพื่อชำระหนี้แทนเงิน หลักทั่วไปถือเป็นการขาย ลูกหนี้ต้องเสียภาษีเงินได้และธุรกิจเฉพาะจากราคาตลาดหรือราคาประเมิน (กค 0706/4078) อย่างไรก็ดี หากเป็นการปรับโครงสร้างหนี้ตามหลักเกณฑ์ของธนาคารแห่งประเทศไทย อาจได้รับยกเว้นภาษีตามพระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 742) พ.ศ. 2565 ซึ่งเป็นสิทธิที่มีกำหนดเวลา ควรตรวจสอบว่ายังมีผลหรือมีการต่ออายุล่าสุดหรือไม่ (มาตรการพักทรัพย์พักหนี้อยู่ภายใต้พระราชกฤษฎีกาฯ ฉบับที่ 721 พ.ศ. 2564)

ประเด็นที่สรรพากรตรวจพบบ่อย

กรมสรรพากรไล่ตรวจผู้รับจำนองจากหนังสือสัญญาจำนอง (ท.ด.15) ที่กรมที่ดิน โดยเลือกรายที่ทำสัญญาบ่อยก่อน จุดที่พบความผิดบ่อย ได้แก่

• ไม่ระบุอัตราดอกเบี้ย หรือระบุต่ำกว่าความเป็นจริง
• อ้างว่าไม่ได้รับดอกเบี้ย ต้องมีหลักฐาน เช่น การฟ้องบังคับจำนองมาแสดง มิฉะนั้นถือว่าได้รับตามสัญญาแล้ว
• กรณีผู้จำนองโอนทรัพย์ให้ผู้รับจำนองแทนชำระหนี้ ถ้าราคาทรัพย์สูงกว่าต้นเงินกู้ ส่วนต่างถือเป็นเงินได้

ปล่อยกู้รับจำนอง หรือกำลังจะถูกบังคับคดี? เช็กก่อนว่าเข้าข่ายเยี่ยงธนาคารพาณิชย์ต้องเสียธุรกิจเฉพาะไหม หรือฝั่งบังคับคดีใครรับภาระภาษีโอน

→ เช็กความเสี่ยงภาษีจำนอง  |  ดูคอร์สภาษีจำนอง ขายฝาก

สรุป

จำนองตอนจดไม่มีภาษีเงินได้ แต่ภาษีจริงอยู่ที่สองจุด: ดอกเบี้ยของผู้รับจำนองเป็นเงินได้ (บุคคลเป็น 40(4)(ก) หักค่าใช้จ่ายไม่ได้ / นิติบุคคลเข้า CIT) และอาจเสียธุรกิจเฉพาะ 3.3% ถ้าปล่อยกู้เยี่ยงธนาคารพาณิชย์ ส่วนตอนบังคับคดีขายทอดตลาดถือเป็นการขาย ภาระตามกฎหมายตกที่ลูกหนี้ แต่ประกาศขายทอดตลาดมักให้ผู้ซื้อรับภาระแทน

อ่านต่อในชุดบทความนี้

• ภาษีขายฝาก-จำนอง ใครเสียภาษีตอนไหนบ้าง (ภาพรวมทั้งระบบ)
• ขายฝาก vs จำนอง ต่างกันอย่างไร แบบไหนภาระภาษีน้อยกว่า

ดูภาพรวมทั้งหมดที่ คู่มือภาษีอสังหาฯ ฉบับเต็ม

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำวินิจฉัยภาษีรายกรณี ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจ